Waarom een zindelijkheidsspel: kort, rustig en zonder beloningen

Waarom ik voor een spel koos

Kinderen van twee tot vier jaar leren door te spelen en door na te doen. De weg naar de wc bestaat uit veel kleine stapjes: merken dat je moet plassen, stoppen met spelen, erheen lopen, je broek naar beneden doen, gaan zitten, doortrekken en handen wassen. In het spel probeert je kind die stapjes uit met een poppetje en een vriendje, rustig, zonder haast en zonder dat iemand een oordeel heeft. Als het echte potje aan de beurt is, kent je kind de weg al van het spelen.

Onderzoek naar hoe jonge kinderen leren van apps beschrijft vier dingen die helpen: het kind denkt na tijdens het spelen, niets leidt het onnodig af, de inhoud heeft met zijn eigen leven te maken en er is iemand vertrouwds bij. Op die vier dingen is het spel gebouwd.

Schermen vermijden we niet, laat ze dan iets geven

Ik ben ertegen dat kinderen van twee tot vier jaar uren achter een scherm zitten. Tegelijk weet ik dat je schermen in de wereld van nu niet helemaal kunt vermijden. Ik wil je kind er geen schermtijd bij geven. Ik wil dat die paar minuten zin hebben.

De Wereldgezondheidsorganisatie raadt kinderen van 2 tot 4 jaar maximaal een uur schermtijd per dag aan, en minder is beter. De Amerikaanse kinderartsenvereniging AAP zegt hetzelfde en voegt twee dingen toe: kies goede inhoud en kijk samen met je kind.

Waarom de spelletjes zo kort zijn

Elk spelletje duurt een paar minuten en oefent één ding. Er gebeurt niets alleen maar om je kind langer achter het scherm te houden. Het spel gaat rond tot jij het stopt: tik op ∞ onder de luidspreker, dan speelt het spel de ronde uit en stopt het rustig. Jij beslist wanneer het klaar is.

Voor tweejarigen en vierjarigen

Het spel wordt gespeeld door tweejarigen die nog niet kunnen lezen en kleine vingertjes hebben, en door vierjarigen die alles zelf willen proberen. Ik moest aan allebei denken. Daarom werkt alles met tikken op grote plekken en praten beeld, geluid en gebaren tegen je kind. Lezen hoeft niet. Het vriendje in het spel praat met zijn lijf, zodat kinderen het spel in elke taal begrijpen. Een vierjarige probeert in hetzelfde spel meer: brengt het vriendje naar het potje, pakt een rugzak in voor een uitje, zingt voor een boom.

Het spel is interactief: naast tikken wordt er ook geblazen, gezongen, geneuried en gepraat. Je kind blaast en de paardenbloem waait uit elkaar, neuriet en de boom gaat bloeien, zegt „plop” en van zijn adem worden bellen. Blazen en neuriën zijn ademoefeningen zoals logopedisten ze met kinderen doen: je kind leert een lange, rustige uitademing. Op het potje helpt dat het lichaam om los te laten, en het komt ook van pas als je kind tot rust moet komen. Zingen leert bovendien het ritme van taal, zoals ook de Amerikaanse vereniging van logopedisten (ASHA) ouders aanraadt.

Geen punten, beloningen of verliezen

In het spel zijn geen punten, sterren, stickers, levels om vrij te spelen of tijdklokken. Niets knippert en er valt niets als beloning uit de lucht. Lukt iets niet, dan gebeurt er niets en probeert je kind het gewoon nog een keer. Je kind krijgt een compliment voor de moeite, en de beloning is dat het vanzelf gaat.

Veel spelletjes voor jonge kinderen zijn zo gebouwd dat ze kinderen zo lang mogelijk achter het scherm houden. Een onderzoek uit 2022 bekeek apps die kinderen van 3 tot 5 jaar spelen, en maar één op de vijf had geen manipulatieve trucs, zoals een verdrietig figuurtje als het kind wil stoppen, een aftellende klok of lokkertjes om langer te spelen en dingen te kopen. Ik wilde een spel zonder kunstmatige dopaminekicks, waar je kind rustig van weg kan lopen.

Rustige spelletjes zonder geschreeuw of geweld

In het spel schreeuwt niemand, vecht niemand, is niets eng en hoeft niets snel. Het beeld is eenvoudig en verandert niet om de paar seconden. De kleuren zijn zacht en alles beweegt langzaam. Als een ronde klaar is, wordt het spel rustig.

In één onderzoek was negen minuten van een snelle tekenfilm genoeg: vierjarigen deden het direct daarna slechter bij opdrachten voor aandacht en zelfbeheersing dan kinderen die naar een rustig programma keken of tekenden.

Muziek die jij ook volhoudt

De muziek heb ik zo gekozen dat hij rustig is en dat jij hem ook volhoudt, ook als je het spel voor de tiende keer hoort. Met één tik zet je hem uit. De spelletjes die naar adem en zingen luisteren, hebben expres geen muziek, zodat de microfoon je kind hoort.

Voor je kind een spel, voor jou tips en video’s

Ik heb alles zo verbonden dat je kind én jij er iets van leren. Je kind speelt, en bij elk spelletje vind jij uitleg: wat er geoefend wordt, waarom en wat je thuis kunt doen. Daarnaast zijn er korte video’s op YouTube, elk ongeveer twee minuten, de zindelijkheidscheck en een eerlijke vergelijking van de methodes om zindelijk te worden.

De onderdelen voor ouders zitten achter een rondje dat je even moet vasthouden, zodat je kind niet per ongeluk naar YouTube of de instellingen tikt. Het spel kan ook met jouw stem praten: je neemt een paar zinnen op en het spel speelt ze af voor je kind. De opnames blijven alleen op je telefoon (privacy).

Wat er in het spel zit

• Huisje. Stoppen met spelen en gaan: je kind bouwt een toren van blokken, jij houdt „roepen” vast en je opgenomen stem klinkt.
• Badkamer. De wc-route stap voor stap: broek omlaag, gaan zitten, weer aankleden, doortrekken en handen wassen.
• Keuken en buikje. Merken dat je moet plassen: je kind geeft het poppetje te drinken en ziet de blaas vollopen als een ballon.
• Nacht. Niet bang zijn in het donker en ’s nachts langs lichtjes naar het potje gaan.
• Potjesvriendje. Nu leidt je kind: het ziet dat de knuffel moet plassen en brengt hem naar het potje.
• Op het potje thuis. Rustig zitten op het echte potje: de telefoon staat voor je kind en het poppetje zit mee.
• Op uitje. Een vreemde wc en een luide handdroger: je kind zet de droger zelf aan, eerst zacht, dan harder.
• Tuin: Zingende boom. Zolang je kind zingt of neuriet, loopt de boom uit, bloeit hij en krijgt hij appels.
• Tuin: Paardenbloem. Een lange, langzame uitademing: de zaadjes vliegen over de wei, en waar ze landen, groeit een bloem.
• Tuin: Vuurvliegjes. In het bos is het donker en het vriendje is bang: als je kind neuriet, verlichten vuurvliegjes het pad naar het huisje met het potje.

Er komen steeds meer rustige spelletjes bij in de Tuin.

Wie er achter het spel zit

Ik ben Zdeny; in de Amsterdamse opvang noemen de kinderen me Juf Zdeni. Ik ben geen kinderarts en geen kinderpsycholoog. Heeft je kind pijn, houdt het de ontlasting op of lukt zindelijk worden al lang niet, ga dan naar de huisarts of het consultatiebureau. Het spel en de tips maak ik zelf, gratis, zonder reclame en zonder trackingcode. Meer over mij.